سامانه وبلاگ کتاب ادز

اگر قرار باشد روح هر سال را احضار کنیم تا زخم‌ها و کجی‌ها و زشتی‌هایش را ببینیم، باید آن را از تاریخ‌نویس‌ها سراغ بگیریم. آن‌ها روایتگر خوب و بد زمانه‌اند اما همیشه هم صادق نیستند، باید زمان بگذرد تا عیار هر کدامشان روشن شود و بفهمیم واقعاً روح زمانه را درک کرده‌اند یا از آن جا مانده‌اند.

باید در جواب خیلی از صداهای بلند و پرشنونده‌ای که مدعی ثبت تاریخ هستند همان جمله‌ای را بگوییم که بیهقی از شنیدنش نگران بود: «شرم باید این پیر را!»حتماً صداهای دیگری هم ضبط شده است و شاید با تاخیر به گوشمان برسد، اما آن‌چه فعلاً  به دستمان می‌رسد تا به یاریش روح سال ۱۳۹۹ را احضار کنیم، تولیدات فرهنگی امسال است. جنجال‌های بازار نشر و کتاب‌هایی که هر سال چاپ می‌شوند، شبیه همان سکه جامانده در محوطه‌ای تاریخی است؛ یعنی می‌توانیم آن را از زوایای مختلف نگاه کنیم و بگوییم در این سال مردم چگونه فکر می‌کردند و دل‌نگران چه چیزهایی بودند.

بعضی از کتاب‌های جنجالی امسال کتاب‌های مهمی بودند و بعضی دیگر نبودند، اما حالا اهمیت این کتاب‌ها را از منظری دیگری نگاه کرده‌ایم و با آن‌ها نبض جامعه و فرهنگ را گرفته‌ایم.

۱)آیشمن در اورشلیم

«ابتذال شر» اصطلاحی است که هانا آرنت آن را به‌کار گرفت و اولین بار در ایران از زبان عزت‌الله فولادوند شنیده شد. او کتاب‌های «خشونت» و «انقلاب» آرنت را در سال‌های ۱۳۵۸ و ۱۳۶۰ منتشر کرد و با وجود آن‌که این کتاب‌ها به پرسش‌های همان زمان پاسخ می‌دادند، چندان دیده و خوانده نشدند. شاید چون مخاطبان بالقوه‌اش آن‌قدر درگیر زندگی عملی بودند که فرصت خواندن را از دست دادند.

این کتاب‌ها با تاخیری چند ساله و در زمانه‌ای که کنشگری طبقه متوسط ایرانی از همیشه کم‌تر بود، پرخواننده و محبوب شدند. در چند سال گذشته، کتاب‌های آرنت از سوی بلاگرهای اینستاگرامی معرفی می‌شدند و به چاپ‌های متعدد می‌رسیدند و شمایل آرنت روی جلد بعضی روزنامه‌ها و مجلات ظاهر می‌شد. پرسش اصلی آرنت یعنی نسبت میان اخلاق و سیاست چیزی بود که در بحث‌های مختلف و با زبان‌های گوناگون طرح می‌شد. بنابراین، چندان عجیب نبود که در چنین حال و هوایی کتاب «آیشمن در اورشلیم» با عنوان فرعی «گزارشی در باب ابتذال شر» به فارسی ترجمه شود.

«سفر خود یک درام است.» کسی که چنین جمله‌ای را درباره سفرش می‌نویسد احتمالا در سفر ضربه‌های بدی به او وارد شده که این چنین فریادی در نامه‌هایش سر می دهد.

کتاب «نامه‌های روسیه؛ روسیه در ۱۸۳۹» مجموع نامه‌هایی است که او در سفرش به روسیه نوشته بود. در حقیقت، این نامه‌ها مجموعه یادداشت‌هایی است که هنگام سفر به روسیه نوشته بود و بعدها سر فرصت به سراغ این‌ها رفت تا به تنظیماتش سر و سامان بدهد. در اصل، این نامه‌ها مخاطب خاصی نداشته و برای دوستان خیالی کوستین نوشته‌شده‌بود.

کوستین نامه‌ها را نوشت اما آنها را منتشر نکرد. دلیلش مناسباتی بود که میان فرانسه و روسیه آن سالها برقرار بود. اما علت اینکه نوشته‌های مربوط به این سفر سال ۱۸۴۳ منتشر شد را خود کوستین در پیش درآمد کتاب این‌گونه شرح می‌دهد:

«با گفتن حقیقت درباره روسیه حتما کار مفیدی انجام می‌دهم، جدید و جسورانه: تا امروزه‌روز، ترس و مصلحت شخصی، ستایش‌های اغراق آمیز را دیکته کرده‌اند؛ کینه هم سبب انتشار دروغ و افترائاتی شده‌است؛ من ترسی از غلتیدن به هیچ کدام از این دو دامچاله ندارم. به روسیه می‌رفتم تا دلایلی برای حکومتی مبتنی بر نمایندگی مردم بیابم، و حال هوادار قانون اساسی به خانه بر می‌گردم.»

اینها گفته‌ کسی است که محمد آصف سلطان‌پور در «زمین زهری» از چشمان او دنیا را می‌بیند و از زبان او دیده‌ها را روایت می‌کند.

راوی دانشجوی رشته کیمیا (شیمی) که بود دستگیرش می‌کنند. آن زمان افغانستان اسیردست شوروی بود. راوی بی‌گناه بود اما آشوبگری بود که بالاخره تقصیری برایش پیدا می‌کردند و باید اعدام می‌شد. صبحی که فکر می‌کرد او را برای اعدام می‌برند فهمید که در دشتی برهوت تنها مانده و به او می‌گویند که باید مین‌های زمینی را خنثی کند.

دانشجوی اعدامی سابق فهمید پیشمرگ شدن روش اعدامش است: یا مین‌ها را خنثی می‌کند و جانش را می‌خرد یا با ترکیدن مین از بین می‌رود که چندان بهتر از اعدام نبود.

با اتکا به معلوماتش در رشته شیمی کارش را شروع می‌کند. رفته رفته مین یا آنطور که در افغانستان می‌گویند «ماین» را می‌شناسد و شیوه خنثی کردن‌شان را یاد می‌گیرد.