از داستان  برفراز پُمپِی

تقريباً ساعتي پيش بود كه ياد ماجرای غريبي فكرم را به خود مشغول كرد. اما بهتر است پيش از آن كه آن را برايتان نقل كنم توضيح دهم كه زمان نقش خاصي در اين ميان ندارد، هر چند روح نافذ و حيرت‌انگيز آن همه‌جا حضور دارد و توگویی حوادث روزگار، زمان این قلب آفرینش را هم‌چون جامه‌اي بر تن مي‌كند. اما در اين رويداد عجيب اگر از زمان سخن می‌گویم براي آن است كه نيروي انديشه‌ي من از زواياي خاموش و پنهان وجودم سر برآورده و اكنون بر این اوراق سفید نقش می‌بندد. پس براي آن كه نقل حكايت براساس يك تصوير ذهني دقيق به پيش برود و ديگران بتوانند رد اين ماجراي سخت پيچيده و شگفت را دنبال كنند، چاره‌اي نيست جز آن كه به زمان ـ اين قلب اثيري و فناناپذير ـ متوسل شوم. و اگر جز اين بود آيا براي انديشه‌ي ژرفي كه در اعماق مي‌كاود، گردش روز و شب،‌ خورشيد و ماه و شگفتي شب‌هاي پرستاره مي‌تواند خللي وارد آورد؟ هرگز و چنين انديشه‌اي هم‌چون رودخانه‌اي پرخروش بر زمين گسترده هستي به پيش مي‌رود، بي‌آنكه از حوادث گزندي بر او رسد،‌ زيرا در افق نگاهش دريا هم‌چون رؤيا، چون بلوري پر از رنگين كمان مي‌درخشد.

پس تو گويي ده‌ها سال پيش بود همين فكر عجيبي كه لحظه‌هايي قبل ناگهان به ذهنم خطور كرد! و اين چنين است كه شگفتي رؤيای مردي از دنياي نخستين و از سرزميني باستاني، هم اينك صورتي از حقايق قابل لمس به خود گرفته و سرنوشت ديگري در آن ميان ترسيم و رقم مي‌خورد! چه سخت است انديشيدن و آگاهي داشتن از حضور خود. و همين فكر ژرف و بي‌زمان سرچشمه همه اوهام و خيالات و همه حقايق عقلي و حسي است و همين قوه اثيري و لطيف كه هم‌چون گرماي آفتاب مغز خارق‌العاده را به جوشش وا مي‌دارد و شگفتي مي‌آفريند و در فضاي لايتناهي به سير و گردش پرداخته و ديگر مخلوقات و نيروهاي آشكار و پنهان را مطيع خود ساخته است، گاه در برابر حوادثي شگفت، چنان گيج و منگ مي‌شود كه چاره‌اي جز اعتراف به ناتواني و سر تسليم فرود آوردن در برابر اين اقتدار مطلق و اين حكومت پنهان خالق خود نمي‌بيند.